Schud de rollen van je af

Als je bedenkt welke rollen je gedurende je leven – of alleen al gedurende één dag – aanneemt, dan zijn dit er nogal al wat. In mijn geval dochter, zus, vriendin, collega, werkzoekende, sporter, buurvrouw, klant, bezoeker…. en ik kan nog wel even doorgaan.

Enigszins ingewikkeld wordt het wanneer ik verwachtingen en gedragingen aan de – op zichzelf feitelijke – rollen koppel. Bij elke rol past immers een ander gedragspatroon – de variabele ‘bij elke situatie’ houd ik voor het gemak maar even buiten beschouwing. Ik geloof niet dat ik alleen sta als ik zeg dat ik mijn rollen niet enkel aanneem, maar ook goed wil uitvoeren. Als een actrice die avond na avond de sterren van de hemel speelt, wil ik een lieve dochter zijn, een zorgzame zus, een betrouwbare vriendin, een waardevolle collega, een goede buur, een vriendelijke klant…

In het algemeen – en het liefst altijd – wil ik gewoon een leuk,  zorgzaam, plezierig, sportief en gezond mens zijn. Voor mezelf én voor anderen.

 

EEN TE VOL ROLLENPATROON CREËERT STRESS

Aanleiding voor deze gedachtereeks was een ontmoeting met iemand waar ik jaren geleden een huis mee deelde. Zij vertelde mij dat ze onlangs op de top van haar kunnen was aanbeland en hoe ze met een, op het eerste oog, kleine aanpassing een burn-out had weten te voorkomen: ze was één uur minder gaan werken per dag.

Ze vertelde hoe haar arbo-arts totaal niet verrast had gereageerd op de – in haar ogen – wonderlijke uitkomst. Hij had er zelfs een hele simpele verklaring voor. Door een extra uur voor zichzelf te creëren had ze niet zomaar ‘tijd’ gewonnen, ze had tijd gewonnen waarin ze al haar rollen kon laten vallen.

Van zonsopgang tot zonsondergang vloog ze van de ene rol in de andere; van zorgzame moeder tot super kok. Van bootcamper tot huishoudster. Van hardwerkende collega tot een gezellige tijdens borrels. Van een loyaal luisterende vriendin tot een passievolle partner… Ze speelde het allemaal klaar. Met een boel stress als gevolg, want door het volle rollenpatroon kon ze al haar rollen – voor haar gevoel – maar half volbrengen. Ze liep compleet achter de feiten aan en was continu moe.

 

EEN ROL-LOOS UURTJE IN EEN CULTUUR WAAR NUTTIG ZIJN DE STANDAARD IS

We gaan er vaak vanuit dat een burn-out in essentie werkgerelateerd is, maar het tegendeel is waar. Het gaat pas mis als het werk al jouw tijd opslokt en andere rollen in de knel komen. Het gaat pas mis als je op dagelijkse basis te weinig tijd hebt (neemt!) om rol-loos te zijn.

In haar gewonnen uur deed de oud-huisgenoot dan ook niks in het bijzonder. Ze plande niks en hoefde niks. Was vrij om te gaan en staan waar ze wilde, zonder rekening te houden met wie dan ook. De arbo arts benadrukte dat ze vooral niks moest blijven doen in dat uur. In ieder geval niks mét mensen – nee, ook niet online – of wat op een ‘to do’ lijstje staat. Geen afspraken, verplichtingen of moetjes.

Een uur simpelweg gehoor geven aan haar eigen ingevingen. Dit betekende dat ze soms een andere weg naar huis fietste, ging wandelen in het park, doelloos een random winkel binnenliep, een roman uit de kast viste of simpelweg met een kop thee op de bank voor zich uit staarde.

Toegegeven: rol-loos zijn is best lastig in een cultuur waar nuttig zijn de standaard is en ledigheid de duivel. We zijn zo doe-minded dat niets doen al snel nutteloos voelt. En daar houden we niet van. Ons vervelen. Alsof je dan niet écht leeft.

Onze eigen gedachten brengen onrust en ongemak. Dit omdat we het gevoel hebben dat we er iets mee moeten doen – daar heb je het weer: doen, doen, doen. Ook als we niks doen wanen we ons in die actiemodus. Actie in ons hoofd, daar waar we onze geeft beter kunnen laten dwalen. Dwalen en dagdromen. Dát is niksen. Dát is rol-loos zijn. Cruciaal voor ons creatieve brein. Zonder ruimte voor de dwalende geest blokkeert het denken – en dan bedoel ik het soort denken waar we werkelijk wat aan hebben. De briljantste ideeën komen niet voor niets vaak als we (wakker) in bed liggen.

 

ROL-LOOS ZIJN BETEKENT NIET PER SE MET JE OGEN DICHT OP EEN MEDITATIEKUSSEN

Hoe rol-loze tijd het beste ingevuld kan worden is persoonsafhankelijk. Ik voel me vaak rol-loos als ik in de natuur ben, wandel, schrijf, muziek luister, kook of ja, toch op dat meditatiekussen. Ironisch genoeg lijkt zelfs het ‘zen zijn’ tegenwoordig iets dat we onszelf opleggen. Iets dat je moet zijn, dus waar je iets voor moet doen. Serieus, laat dat allemaal lekker los en je ‘bent’ het!

Rol-loos zijn is wel het gemakkelijkst als je alleen bent. Je schiet al snel in een rol als je met anderen bent. Je bent dan namelijk niet meer de enige die het tempo bepaald. Voor mensen die samenwonen kan het bijvoorbeeld heel erg lastig zijn om ‘alleen te zijn’, in de wetenschap dat er nog iemand in hetzelfde huis is. We kunnen onszelf aanleren dat er niet altijd iets hoeft te gebeuren of gezegd moet worden. Dat je ook alleen met jezelf kan zijn, al is er nog iemand anders in de buurt. Dat je gewoon mag uit-tunen. En dat die ander dat ook mag.

Begrijp me niet verkeerd, rollen aannemen is alles behalve verkeerd. Het is een natuurlijk proces en we kunnen niet zonder. Het houdt ons leven overzichtelijk. Maar tegelijkertijd kunnen we ook niet zonder wat persoonlijke ruimte. We all need space at one point. Ook jij. Ook ik. Eigen tijd waarin we niets hoeven te zijn of te doen.